Opinie - De warmtepomp is niet altijd zo groen als ze lijkt
De rush naar warmtepompen is ingezet, maar niet elke keuze is even duurzaam. Terwijl Europa zich opmaakt voor een streng PFAS-beleid, dreigen bepaalde installaties sneller verouderd te raken dan verwacht. De vraag is dus niet óf we elektrificeren, maar hoe verstandig we dat doen.
De warmtepomp is dé ster van de energietransitie. Door stijgende energieprijzen en geopolitieke onzekerheid kiezen steeds meer gezinnen en bedrijven voor elektrificatie. Logisch. Maar in de schaduw van dat succes groeit een ongemakkelijke waarheid.
Wie vandaag investeert in een warmtepomp, gaat ervan uit dat hij een toekomstgerichte keuze maakt. Maar dat klopt niet altijd, niet elke warmtepomp is duurzaam.
De blinde vlek in het warmtepompverhaal
Wat zelden wordt benoemd: een aanzienlijk deel van de warmtepompen op de markt werkt met synthetische koudemiddelen zoals HFK’s en HFO’s. Die behoren tot dezelfde chemische familie als PFAS, of breken af tot persistente stoffen zoals TFA (trifluorazijnzuur).
Die stoffen verdwijnen niet. Ze spoelen mee met regenwater, komen terecht in bodem en drinkwater, en blijven daar — permanent.
De paradox is pijnlijk.
We vervangen fossiele brandstoffen door technologie die zelf een nieuw milieuprobleem creëert.
Olivier Van Aerde, CEO
Europa staat op het punt PFAS te verbieden
Precies daarom staat Europa voor een kantelpunt. Via het REACH-kader werkt de Europese Unie aan een brede beperking van PFAS — een van de meest ingrijpende chemische dossiers van de afgelopen decennia. Het voorstel, gedragen door onder meer het Europees Agentschap voor Chemische Stoffen (ECHA), kan tussen 2026 en 2028 in werking treden.
De urgentie is enorm. Jaarlijks wordt in Europa naar schatting 157.000 ton PFAS uitgestoten. Over een periode van 30 jaar loopt het gebruik op tot 27 miljoen ton.
De maatschappelijke kost is navenant. Volgens recente Europese analyses kan de sanering van PFAS-vervuiling oplopen tot 1,7 biljoen euro tegen 2050.
Bijna 23.000 locaties (rood) waar PFAS-verontreiniging is vastgesteld - Le Monde - Forever Pollution Project
Een onderschat financieel risico
Voor bedrijven en particulieren die vandaag investeren in een warmtepomp, is dit geen academisch debat. Het gaat om investeringen op lange termijn, vaak met een levensduur van 15 tot 20 jaar — precies de periode waarin regelgeving en marktdynamiek sterk zullen veranderen.
De Europese F-gasverordening is vandaag al strikt en legt duidelijke beperkingen op aan het gebruik van gefluoreerde koudemiddelen. Maar de impact ervan zal de komende jaren nog toenemen. De toegelaten quota worden stelselmatig verder afgebouwd, terwijl tegelijk bijkomende maatregelen worden ingevoerd — zoals beperkingen op nieuwe installaties en strengere verplichtingen rond service, lekdetectie en onderhoud.
In combinatie met de aankomende PFAS-restricties ontstaat zo een duidelijke richting: synthetische koudemiddelen komen structureel onder druk te staan — juridisch, economisch en maatschappelijk.
Dat vertaalt zich in concrete risico’s:
- stijgende (onderhouds)kosten
- onzekerheid over beschikbaarheid van koelmiddelen
- versnelde technologische veroudering
Als we het menen met duurzaamheid, moeten we vandaag beginnen met dePFAS: PFAS actief weren uit ons milieu en onze leefomgeving, in plaats van het probleem door te schuiven.
Olivier Van Aerde
Er is een alternatief – maar het krijgt te weinig aandacht
De opvallendste vaststelling? Het alternatief bestaat al — en is klaar voor brede toepassing.
Warmtepompen op natuurlijke koudemiddelen zoals propaan (R290) of CO₂ (R744) zijn volledig PFAS-vrij, vallen buiten de complexe F-gasregelgeving en leveren uitstekende prestaties. In veel toepassingen zijn ze vandaag al een volwaardig en toekomstgericht alternatief.
Ze passen bovendien perfect binnen de langetermijnvisie van Europa: decarbonisatie zonder nieuwe milieuschulden.
Toch blijft hun marktaandeel beperkt. Zo voegt Ruben Van Heuverswijn, CSO bij Edergen, toe: 'De technologie is er. De kennis is er. Alleen de reflex in de markt moet nog volgen.'
De discussie over warmtepompen wordt vandaag te vaak herleid tot rendement, subsidies en terugverdientijd.
Maar dat alleen is niet de essentie. De vraag is niet of je investeert in een warmtepomp. De vraag zou moeten zijn: investeer je in de juiste warmtepomp?
Besluit: de energietransitie moet consequent zijn
De energietransitie is noodzakelijk. Maar ze moet ook coherent zijn.
Het heeft weinig zin om fossiele brandstoffen af te bouwen als we tegelijk nieuwe milieuproblemen creëren.
De cijfers zijn duidelijk.
De regelgeving komt eraan.
De alternatieven bestaan.
Als we echt willen verduurzamen, moeten we stoppen met het probleem te verschuiven en beginnen met het op te lossen!
